भगवद्गीता · अध्याय 17: श्रद्धात्रयविभागयोग

भगवद्गीता 17.16

मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥

manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ | bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||

मन की प्रसन्नता, सौम्यता, मौन, आत्मसंयम और भावों की शुद्धि, यह मन का तप कहलाता है।

आज के संदर्भ में

मन का तप: प्रसन्नता, सौम्यता, मौन, आत्मसंयम और भावों की शुद्धि। यहाँ मौन का अर्थ केवल न बोलना नहीं। इसका अर्थ है भीतरी शांति, ऐसा मन जो अंतहीन बकबक न करे। मन की प्रसन्नता पहले गिनी गई है। एक शांत, प्रसन्न मन स्वयं एक अनुशासन है, बार-बार चिंता, क्षोभ और उद्विग्नता को न पोसने के चुनाव से साधा जाता है।